Rozdział I: Obraz. |  Rozdział II: Materiały do stanu badań. |  Rozdział III: Historia powstania obrazu. |  Rozdział IV: Inspiracje twórcze. |  Rozdział V: Problem czasu powstania obrazu. |  Rozdział VI: "Panny z Awinionu" w dziejach historii sztuki. |  Rozdział VII: Opinie |  Przypisy |  Inne

RODZIAŁ III
Historia powstania obrazu.

"Każde nowe dzieło Picassa przede wszystkim przerażało publiczność, dopóty dopóki zdziwienie nie przeobraziło się w podziw." Tę trafną uwagę poczynił handlarz dziełami sztuki Ambroise Vollard¹. Dotyczyła ona oczywiście "Panien z Awinionu". Przerażenie, zdziwienie lub co najmniej niepewność były reakcjami pierwszych odbiorców.

I w zasadzie były to reakcje, o które malarzowi chodziło. Celem bowiem nowo powstałego obrazu, było stworzenie nowego stylu, a co za tym idzie złamanie pewnych konwencji, a to musiało pociągnąć za sobą bunt i niezrozumienie odbiorców.

Po letnim pobycie w Gosol (1906 r.) do początku zimy 1906/07 czynił Picasso przygotowania do pracy, która unaocznić miała demonstracyjnie jego nowe zabiegi². Dzieło poprzedzone zostało obfitością wcześniejszych obrazów, studiów przygotowawczych, szkiców kompozycji, kopii. Wśród materiałów przygotowawczych do pracy, szczególnie ważnych było 18 studiów w węglu, ołówku, pastelu, oleju i drewnie lub płótnie, które się na ogólną kompozycję złożyły. Na ich podstawie można prześledzić historię formowania się idei obrazu. Dokładnie przyjrzymy się jednemu z nich. Jest to rysunek, na którym poza pięcioma kobietami widzimy również dwóch mężczyzn³. Jeden siedzi na środku pomiędzy nagimi postaciami, drugi przychodzi od lewej strony unosząc kurtynę. Według komentarza Picassa⁴ siedzący w centrum to marynarz (istotnie oddaje to studium przygotowawcze z marynarzem, który skręca sobie papierosa), ten przybywający z lewej jest studentem, który trzyma w ręku trupią głowę. W postaciach dziewcząt jest już pewne podobieństwo do dzieła głównego, a w kolejnych studiach, co raz widnieją zmiany. tylko przykucnięta i dziewczyna z prawej strony, między kotarami pozostają jedynie odrobinę zmienione aż do końcowej wersji. Talerz z owocami - tutaj tylko z plastrami melona - stoi na stoliku obok marynarza. Miejsce, które później zapełnione zostanie martwą naturą z owocami, obecnie zajmuje duży wazon z kwiatami.

Seria 18 rysunków - studiów przygotowawczych, która do głównego obrazu prowadziła, pokazuje na początku podobne osoby. Z biegiem czasu poszczególne elementy zanikają i kompozycja zbliża się do zespołu z obrazu głównego - pięciu kobiecych aktów przed i między kotarami.

Szkic do Panien z Awinionu.

Początkowo więc szkice do "Panien z Awinionu" zapowiadały raczej kompozycję alegoryczno-obyczajową, może coś takiego jak "Kuglarze" z 1905 roku lub "La vie" z 1903 roku⁵. W monografii "Panien" znajdujemy taką oto interpretację pierwszych szkiców: "Mają one pomimo doskonałego zapisu coś pedantycznego i sztywnego. Postacie są postawione i upozowane jakby dla znaku. Jest w nich coś z grupowych fotografii z XIX wieku - jak szkolna klasa z panem nauczycielem, jakieś stowarzyszenie z panem prezesem w centrum - lub także coś z portretów rodzinnych malarza Henri Rousseau, którego prace Picasso tak bardzo szanował."⁶

Mowa jest także o tym, że Picasso nawiązuje do sztuki baroku, ukazując na przykład pierwszoplanową postać podtrzymującą kurtynę⁷. Ten nieco drobnomieszczański zabieg ma na celu podniesienie wagi przedstawianej kompozycji. Takie zestawienie charakterystyczne jest również dla niektórych obrazów Celnika Rousseau, jak i historycznych dzieł Cezanne'a. Współczesny realizm wykorzystał stare formy wypowiedzi, aby współzawodniczyć z olbrzymim malarstwem barokowym. Ze sztuki tej epoki przejął także Picasso dla swoich szkiców temat przemijania życia. Przedstawienie to na pierwszy rzut oka zdaje się być sceną rodzajową, jednak za ukazaną teraźniejszością kryje się głębszy sens. Poprzez uniesioną z brzegu obrazu kotarę podkreślony zostaje związek pomiędzy dziełem a odbiorcą.

Autor monografii dostrzega analogie pierwszych szkiców z przypowieścią o synu marnotrawnym. Widzi je w młodzieńcu, który w kręgu kobiet lekkich obyczajów roztrwania swój majątek⁸.

Tak więc szkice przygotowawcze z mężczyznami i trupią czaszką mają bez wątpienia wydźwięk moralizatorski. Bez znajomości tych pierwszych, rysunków obraz główny można byłoby zaklasyfikować do innego kręgu tematów, do arkadyjskich scen w rajskim krajobrazie, które od Giorgiona, Tycjana, Rubensa i Poussena unaoczniały szczęśliwe życie. Te przedstawienia ożyły na nowo w XIX wieku, w Niemczech u Hansa von Marees, we Francji u Puvis de Chavanne. Także liczne obrazy kąpiących się Cezanne'a należą do tego samego kręgu, jak również Matissa "Lebensfreude". Przypuszczalnie pod wrażeniem tego ostatniego dzieła Picasso zerwał z alegoryczno-moralizatorską koncepcją pierwszego szkicu⁹.

"Panny z Awinionu" są pracą, która rodziła się przez wiele miesięcy. Najbardziej prawdopodobne jest to, iż Picasso nigdy naprawdę jej nie ukończył, ale po prostu przestał nad nią pracować i zwrócił się ku innym rzeczom, pokazując ją tylko kilku przyjaciołom i kolegom jak Stein, Vlaminck, Braque i Derain¹⁰. Obraz pozostał w pracowni Picassa przez dłuższy czas, stając się obiektem sekretu i plotek.

W lipcu 1925 roku "Revoluti on Surrealiste przynosi na stronie 7 po raz pierwszy reprodukcję obrazu młodych dziewcząt pod tytułem "Panny z Awinionu"¹¹. Starsze zeznania Kohnweilera i Uhde mówią tylko o "Dużym obrazie z kobietami i owocami"¹². Według świadectwa Picassa to Andre Salmon kilka lat później dał obrazowi nowy tytuł¹³. Ta nazwa zataiła przed niewtajemniczonymi pierwotne znaczenie i pozwalała domyślać się aluzji do niezamężnych mieszkanek miasta Awinion. Tymczasem Picasso nigdy przed 1912 rokiem w Awinionie nie był¹⁴, a w rzeczywistości tytuł nie jest aluzją uczynioną miastu, lecz domowi schadzek, który znajdował się w Barcelonie przy ulicy Carrer d'Avinyo. Młody Picasso mieszkał w sąsiedztwie i na tej ulicy kupował sobie papier i akwarele¹⁵. Sam malarz potwierdził, iż pierwotnie tytuł miał brzmieć "Burdell d'Avignon"¹⁶.